DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI

Bài 1:
Cho mạch điện như hình vẽ. Biến trở AB là 1 dây
đồng chất, dài l = 1,3m, tiết diện S = 0,1mm2, điện
trở suất
= 10 - 6
.U là hiệu điện thế không đổi.
Nhận thấy khi con chạy ở các vị trí cách đầu A hoặc
đầu B những đoạn như nhau bằng 40cm thì công suất
toả nhiệt trên biến trở là như nhau. Xác định R0 và
tỉ số công suất tỏa nhiệt trên R0 ứng với 2 vị trí của C?
Giải:
Gọi R1, R2 là điện trở của biến trở ứng với 2 vị trí trên của con chạy C; R là điện trở toàn phần của biến trở:



P1 = P2

( R0 =

Gọi I1, I2 là cường độ dòng điện qua R0 trong 2 trường hợp trên



( I1 = 1,5I2 (

Bài 2: Cho mạch điện như hình vẽ 3, nguồn điện có suất điện động E, điện trở trong r = R / 2, hai tụ điện có điện dung
C1 = C2 = C (ban đầu chưa tích điện) và hai điện trở R và 2R, lúc đầu khóa k mở. Bỏ qua điện trở các dây nối và khoá k. Đóng k.
a.Tính điện lượng chuyển qua dây dẫn MN.
b.Tính nhiệt lượng tỏa ra trên điện trở R.
Giải:
a. +Khi k ngắt q1 = 0; q2 = 0 nên tổng điện tích các bản phía trái của các tụ điện q = 0.
+ Khi k đóng
nên q’=

+Điện lượng từ cực dương của nguồn đến nút A là: q’= 2CE
+ Gọi điện lượng qua AM là
q1, qua AN là
, ta có :
q’=
= 2CE (1)
+Gọi I1, I2 là cường độ dòng điện trung bình trong đoạn AM và AN ta có:
(2)
+Từ (1) và (2) suy ra:

+Điện lượng dịch chuyển từ M đến N

b. +Công của nguồn điện làm dịch chuyển điện tích q’ trong mạch là : A = q’E = 2CE2
+Năng lượng của hai tụ sau khi tích điện: W = 2.

+Điện trở tương đương của mạch AM là: RAM =

+Tổng nhiệt lượng tỏa ra trên các điện trở là: QAM + Qr = A - W = CE2 (3)
+Trong đoạn mạch mắc nối tiếp nhiệt lượng tỏa ra tỉ lệ thuận với điện trở:

+Từ (3) và (4) ta được:

+Trong đoạn mạch mắc song song nhiệt lượng tỏa ra tỉ lệ nghịch với điện trở nên:

Bài 3 : Có một số điện trở r = 5 (
).
a. Hỏi phải dùng tối thiểu bao nhiêu điện trở đó để mắc thành mạch có điện trở 3 (
).
Xác định số điện trở r, lập luận vẽ sơ đồ mạch ?
b. Hỏi phải dùng tối thiểu bao nhiêu điện trở đó để mắc thành mạch có điện trở 7 (
).
Xác định số điện trở r, lập luận vẽ sơ đồ mạch ?

Giải:
a. Hỏi phải dùng tối thiểu bao nhiêu điện trở đó để mắc thành mạch có điện trở 3 (
).
* Gọi điện trở của mạch là R
Vì R < r nên các điện trở r phải được mắc song song.
Giả sử rằng mạch này gồm 1 điện trở r mắc song song với một mạch nào đó có điện trở X như hình (a) .
Ta có :
R =


3 =


X = 7,5 (
)
Với X = 7,5 (
) ta có X có sơ đồ như hình (b)
Ta có : X = r + Y

Y = X - r = 7,5 - 5 = 2,5 (
)
Để Y = 2,5 (
) thì phải có 2 điện trở r mắc song song.
Vậy phải có tối thiểu 4 điện trở r mắc như hình (c).

b. Phải dùng tối thiểu bao nhiêu điện trở đó để mắc thành mạch có điện trở 7 (
).
* Gọi điện trở của mạch là R

Vì R
> r nên coi mạch gồm điện trở r mắc nối tiếp với
một đoạn mạch có điện trở X như hình (d)
Ta có : R
= r + X


X
= R
- r = 7 - 5 = 2 (
).
Vì X
< r
X
là đoạn mạch gồm r mắc song song với một đoạn mạch có điện trở Y
như hình (e).
Ta có : X
=


2 =

Y
=
(
).
Vì Y
< r nên Y
là một đoạn mạch gồm r mắc song song với một đoạn mạch có điện trở Z như hình (g).

Ta có : Y
=



=


50 + 10 Z = 15.Z

Z = 10 (
). Vậy Z là đoạn mạch gồm 2 điện trở r mắc nối tiếp với nhau như hình (h)
Vậy cần phải có 5 điện trở mắc theo sơ đồ như hình (h)
Bài 4:
Có một số đèn (3V- 3W) và một số nguồn, mỗi nguồn có suất điện động ( = 4V, điện trở r = 1(.
a. Cho 8 đèn. Tìm số nguồn ít nhất và cách ghép đèn, ghép nguồn để đèn sáng bình thường. Xác định hiệu suất cách ghép.
b. Cho 15 nguồn. Tìm số đèn nhiều nhất và cách ghép đèn, ghép nguồn để đèn sáng bình thường. Xác định hiệu suất cách ghép.
Giải
a. Gọi x là số nguồn điện; m là số dãy của bộ nguồn; n là số nguồn điện trong mỗi dãy
Ta có: x = m.n; (b = n(;

Gọi y là số bóng đèn; p là số dãy bóng đèn; q là số bóng trên mỗi dãy. Ta có: y = p.q
Cường độ dòng điện qua mạch chính I = p.Iđm
Ta có: U = (b - Irb
(
Với
(1)
Mà U = q.Uđm
Với
(2)
So sánh (1) và (2) ta có:
(3)
Phương trình (3) có nghiệm khi:
(4)



* Khi y = 8 thì x ( 6 nên số nguồn tối thiểu là 6 nguồn.
Thay y = 8 và x = 6 vào (4) ( ( = 0 nên
; ta lại có

Với m; n; p; q là các số nguyên dương nên:

m
n
p
q

Cách 1
2
3
4
2

 Cách 2
1
6
2
4

Hiệu suất:

b. Khi x = 15 thì
nên số bóng đèn nhiều nhất có thể mắc được 20 bóng.
Thay x = 15; y = 20 vào (4) ( ( = 0 nên
; ta lại có


Với m; n; p; q là các số nguyên dương nên:

m
n
p
q

Cách 1
5
3
10
2

Cách 2
1
15
2
10

Hiệu suất:

Bài 5:
Cho hai tụ điện phẳng không khí, các bản hình tròn bằng kim loại có đường kính D. Tụ 1có khoảng cách giữa hai bản là d, tụ 2 có khoảng cách giữa hai bản là 2d. Tích điện cho mỗi tụ đến cùng hiệu điện thế U rồi ngắt khỏi nguồn. Sau đó đưa tụ 1 vào trong lòng của tụ 2 sao cho các bản song song nhau và hoàn toàn đối diện nhau. So sánh năng lượng của hệ tụ điện trước và sau khi đưa tụ 1 vào trong lòng tụ 2.
Giải:
+ Do khoảng cách giữa 2 bản của tụ 2 gấp đôi tụ 1 nên C1 = 2C2 = C ( q1 = 2q2.
+ Năng lượng tụ 1:
; Năng lượng tụ 2:

+ Tổng năng lượng ban đầu của hệ: W0 = W1 + W2 =

*Trường hợp 1: Đưa 2 bản cùng dấu gần nhau ( do hiện tượng hưởng ứng, hệ gồm 3 tụ
,
,

+ Tụ 1
có điện tích
và điện dung

+ Tụ 2
có điện tích
và điện dung
= C
+ Tụ 3
có điện tích


+ Năng lượng:
;
;










+Tổng năng lượng của hệ lúc sau :

+ (
Năng lượng của hệ tăng lên.
*Trường hợp 2: Đưa 2 bản trái dấu lại gần nhau ( Cũng có hệ 3 tụ cùng điện .tích q2
+ Năng lượng:



+Tổng năng lượng của hệ lúc sau :

+ (
Năng lượng của hệ giảm xuống.
Bài 6:
Cho một mạch điện như hình 3. Tất cả các vôn kế đều giống nhau, tất cả các điện trở đều giống nhau. Vôn kế V1 chỉ 8V, vôn kế V3 chỉ 10V. Tìm số chỉ vôn kế V5.









Giải:
*Tìm tỷ số R/RV
+ V3 = V1 +RI1 + R(I1+ IV2) ( 2 = 2 RI1+RIV2 (1)
+ IV2 = (8+ RI1)/RV (2) và I1 = 8/RV (3)
+ (1),(2),(3) ( 4x2 +12x-1= 0 (4) với x =R/RV
+ Giải (4) ( x =

*Tìm số chỉ V5

+ V5 = V3 +RI3 + R(I3+ IV4) = 10+2RI3 +RIV4 (5)
+IV4 = (10+ RI3)/RV (6)
+ I3 = 10/RV +16/RV + 8R/
(7)
+ Thay (6),(7) vào (5) và chú ý x =
(V5 =

Bài 7:
Để xác định vị trí chỗ bị chập của một dây đôi điện thoại dài 4km, người ta nối phía đầu dây với nguồn điện có hiệu điện thế 15V; một ampe kế có điện trở không đáng kể mắc trong mạch ở phía nguồn điện thì thấy khi đầu dây kia bị tách ra thì ampe kế chỉ 1A, nếu đầu dây kia bị nối tắt thì ampe kế chỉ 1,8A. Tìm vị trí chỗ bị hỏng và điện trở của phần dây bị chập. Cho biết điện trở của một đơn vị dài của dây là 1,25Ω/Km
Giải:
+ Mô tả mạch tương đương
Gọi L là chiều dài của dây điện thoại , x là khoảng cách từ chỗ hỏng đến nguồn, R là điện trở của phần cách điện tại chỗ bị hỏng
+ Khi đầu dây kia bị tách ( trong mạch điện tương đương với khóa k mở)
( U = (2xα + R)I1
( 2,5x + R = 15 (1)
+ Khi đầu dây kia bị nối tắt (trong mạch điện tương đương với khóa k đóng )
(

(3,75x2 – 27,5x-R+50 = 0 (2)
+ Từ (1) & (2) ( 3,75x2 – 25x +35 = 0 (3)
+ Giải (3) ( x = 2km ( (1) ( R = 10km



Bài 8:Cho mạch điện:
Trong đó:
E = 80V
R1 = 30 (
R2 = 40 (
R3 = 150 (
R + r = 48(, ampe kế chỉ 0,8A, vôn kế chỉ 24V.
Tính điện trở RA của ampe kế và điện trở RV của vôn kế.
Khi chuyển R sang song song với đọan mạch AB. Tính R trong hai trường hợp:
Công suất tiêu thụ trên điện trở mạch ngoài đạt cực đại.
Công suất tiêu thụ trên điện trở R đạt cực đại.
Giải:
Gọi I là cường độ dòng điện trong mạch chính:
Ta có: E = I (r + R) + R2 (I – IA) + UV
80 = 48I + 40 (I – 0,8) + 24 ( I = 1A
UAB = (I – IA) R2 + UV = 32V



Ta có:

a. Khi chuyển R sang song song với đoạn mạch AB thì mạch ngoài có điện trở
(1)
Công suất P của điện trở mạch ngoài:
P = E . I – rI2
Hay : rI2 – E.I + P = 0
( = E2 – 4.r.P ( 0

Mặt khác ta có:
P = Pmax khi RN = r (2)
Từ (1) và (2):
( R = 32(
b. Gọi: I’ là cường độ dòng điện qua R
I3 là cường độ dòng điện qua mạch AB có chứa R1, R2, RA,R3
Ta có:
Với


(E’, r’): nguồn tương đương
Công suất tiêu thụ trên R cực đại khi: R = r’

Và do đó: R = 48 – 32 = 16(

Bài 9:
Cho mạch điện như hình vẽ. Nguồn điện
có E = 8V, r =2
.

Điện trở của đèn là R1 = 3
; R2 = 3
; ampe kế có điện
trở không đáng kể.
a, K mở, di chuyển con chạy C người ta nhận thấy khi
điện trở phần AC của biến trở AB có giá trị 1
thì đèn
tối nhất. Tính điện trở toàn phần của biến trở.
b, Thay biến trở trên bằng một biến trở khác và mắc
vào chỗ biến trở cũ ở mạch điện trên rồi đóng khoá K. Khi điện trở phần AC bằng 6
thì ampe kế chỉ
A. Tính điện trở toàn phần của biến trở mới.

Giải:
a, Gọi R là điện trở toàn phần, x là điện trở phần AC.
Khi K mở, ta vẽ lại mạch điện như hình bên.
- Điện trở toàn mạch là:




;
- H.đ.t giữa hai điểm C và D:
;
- Cường độ dòng điện qua đèn là:
;
- Khi đèn tối nhất tức
đạt min, và khi đó mẫu số đạt cực đại.
- Xét tam thức bậc 2 ở mẫu số, ta có:
;
- Suy ra
3 (
).

b, Khi K đóng, ta chập các điểm A và B lại với nhau
như hình vẽ. Gọi R` là giá trị biến trở toàn phần mới.
- Điện trở toàn mạch lúc này:

- Từ các nút ta có:
hay
.

- Từ sơ đồ ta tính được cường độ dòng điện mạch chính và cường độ qua BC:

;
;
- Theo giả thiết
A, ta có:
;
- Từ đó tính được : R` = 12 (
)
Bài 10:
Muốn mắc ba bóng đèn, Đ
(110V-40W), Đ
(110V-50W) và Đ
(110V-80W) vào mạng điện có hiệu điện thế 220V sao cho cả ba bóng đều sáng bình thường, người ta phải mắc thêm vào mạch một điện trở R
.
a. Tìm các cách mắc khả dĩ và giá trị R
tương ứng với mỗi cách mắc.
b. Cách mắc nào lợi nhất (công suất tiêu thụ ở R
là nhỏ nhất), và với cách mắc đó công suất tiêu thụ ở R
là bao nhiêu ?
Giải:
a. Tìm các cách mắc khả dĩ và giá trị R
tương ứng với mỗi cách mắc.
- Điện trở của các bóng đèn :